Khuyến nghị hoàn thiện chính sách đối với trẻ em khuyết tật

Hoàn thiện chính sách – yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn phát triển bao trùm

Trong tiến trình phát triển nhanh và bền vững của đất nước, yêu cầu bảo đảm công bằng xã hội và không để ai bị bỏ lại phía sau ngày càng trở nên cấp thiết. Trong bức tranh chung đó, trẻ em khuyết tật là một trong những nhóm dễ bị tổn thương nhất, chịu nhiều thiệt thòi cả về thể chất, tinh thần và cơ hội phát triển. Việc hoàn thiện chính sách đối với trẻ em khuyết tật vì vậy không chỉ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, mà còn là thước đo quan trọng của chất lượng phát triển và mức độ bao trùm của hệ thống an sinh xã hội.

Chủ tịch Trung ương Hội Ngô Sách Thực và các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, mặc dù hệ thống chính sách đã có nhiều bước tiến đáng ghi nhận, song vẫn tồn tại không ít khoảng trống và bất cập. Các chính sách còn phân tán, thiếu tính tích hợp; việc tổ chức thực hiện chưa đồng bộ; nguồn lực đầu tư còn hạn chế; trong khi nhu cầu hỗ trợ ngày càng gia tăng và đa dạng. Điều này đòi hỏi phải có cách tiếp cận mới, mang tính hệ thống, đồng bộ và lấy trẻ em làm trung tâm.

Hoàn thiện khung pháp lý theo hướng tiếp cận dựa trên quyền

Một trong những yêu cầu cốt lõi là tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng tiếp cận dựa trên quyền, bảo đảm sự thống nhất giữa các lĩnh vực liên quan như y tế, giáo dục, bảo trợ xã hội và bảo vệ trẻ em. Hiện nay, các quy định pháp luật tuy đã tương đối đầy đủ nhưng còn thiếu tính liên kết, dẫn đến khó khăn trong tổ chức thực hiện.

Chủ tịch Trung ương Hội Ngô Sách Thực phát biểu tại Hội nghị Lấy ý kiến góp ý dự thảo Luật Dân số do Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tổ chức năm 2025.

Cần tiến hành rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định theo hướng cụ thể hóa tiêu chuẩn, tiêu chí xác định dạng và mức độ khuyết tật đối với trẻ em, bảo đảm phù hợp với đặc điểm phát triển theo từng độ tuổi. Đồng thời, cần xây dựng các hướng dẫn chuyên biệt về phát hiện sớm, can thiệp sớm, giáo dục hòa nhập và hỗ trợ tâm lý – xã hội, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc triển khai đồng bộ các dịch vụ.

Đặc biệt, việc thiết kế và ban hành “gói dịch vụ hỗ trợ toàn diện” cho trẻ em khuyết tật là một đột phá chính sách cần được ưu tiên. Gói dịch vụ này phải bảo đảm tính tích hợp, liên thông giữa các lĩnh vực, giúp mỗi trẻ được hỗ trợ liên tục, xuyên suốt theo nhu cầu phát triển, thay vì các can thiệp rời rạc như hiện nay.

Thiết lập cơ chế điều phối liên ngành – khắc phục tình trạng phân tán

Một trong những hạn chế lớn của hệ thống chính sách hiện nay là thiếu cơ chế điều phối hiệu quả giữa các ngành, các cấp. Việc hỗ trợ trẻ em khuyết tật còn mang tính cục bộ, mỗi lĩnh vực triển khai theo chức năng riêng, chưa hình thành được một hệ thống hỗ trợ thống nhất.

Chủ tịch Trung ương Hội Ngô Sách Thực và các nhà tài trợ tặng quà và chụp ảnh lưu niêm với bệnh nhân trẻ em tại Bệnh viện K Trung ương năm 2025.

Do đó, cần thiết lập cơ chế điều phối liên ngành mang tính bắt buộc, với sự phân công rõ ràng trách nhiệm giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương. Cơ chế này cần gắn với hệ thống chỉ tiêu cụ thể, có giám sát, đánh giá thường xuyên, bảo đảm tính thực thi.

Song song với đó, cần xây dựng quy trình chuyển tuyến dịch vụ thống nhất, từ phát hiện sớm, can thiệp sớm đến giáo dục, đào tạo nghề và hòa nhập xã hội. Một “chuỗi dịch vụ liền mạch” sẽ giúp khắc phục tình trạng gián đoạn, chồng chéo, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đổi mới chính sách tài chính – bảo đảm nguồn lực bền vững

Chính sách chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi có nguồn lực bảo đảm. Tuy nhiên, hiện nay, nguồn lực dành cho trẻ em khuyết tật còn phân tán, chưa đáp ứng yêu cầu cả về quy mô và tính bền vững.

Trong bối cảnh đó, cần đổi mới chính sách tài chính theo hướng tập trung, có trọng điểm. Nhà nước cần xem xét bố trí ngân sách trung ương riêng cho các chương trình hỗ trợ trẻ em khuyết tật, trong đó ưu tiên các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đồng thời, cần đẩy mạnh xã hội hóa, tạo cơ chế khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức xã hội và các đối tác quốc tế tham gia cung cấp dịch vụ, phát triển công nghệ trợ giúp. Việc hình thành hệ sinh thái dịch vụ đa dạng sẽ góp phần nâng cao chất lượng và khả năng tiếp cận của trẻ em khuyết tật.

Xây dựng hệ thống dữ liệu và quản trị số hiện đại

Trong kỷ nguyên số, dữ liệu trở thành nền tảng quan trọng của quản lý và hoạch định chính sách. Đối với lĩnh vực trẻ em khuyết tật, việc thiếu một hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và cập nhật đang là một trong những rào cản lớn.

Do đó, cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về trẻ em khuyết tật theo hướng số hóa, liên thông và cập nhật theo thời gian thực. Mỗi trẻ em khuyết tật cần có một mã định danh và hồ sơ quản lý điện tử tích hợp, làm cơ sở cho việc đánh giá nhu cầu, xây dựng kế hoạch hỗ trợ cá nhân hóa và phân bổ nguồn lực hợp lý.

Việc đồng bộ hóa dữ liệu giữa các ngành, các cấp không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo điều kiện cho việc giám sát, đánh giá chính sách một cách minh bạch, khách quan.

Hội thảo Khoa học Quốc tế Phát triển công tác xã hội Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số 2026 do Bộ Nội vụ và Trường Đại học Lao động – Xã hội tổ chức.

Phát triển nguồn nhân lực – yếu tố quyết định chất lượng dịch vụ

Nguồn nhân lực là yếu tố then chốt quyết định chất lượng của hệ thống dịch vụ. Tuy nhiên, hiện nay đội ngũ cán bộ làm việc trong lĩnh vực trẻ em khuyết tật còn thiếu và yếu, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Cần xây dựng chuẩn năng lực và chương trình đào tạo thống nhất cho đội ngũ cán bộ y tế, giáo viên, nhân viên công tác xã hội và cộng tác viên cơ sở. Nội dung đào tạo cần gắn với thực tiễn, chú trọng kỹ năng phát hiện sớm, can thiệp sớm, giáo dục hòa nhập và hỗ trợ tâm lý.

Bên cạnh đó, cần có chính sách đãi ngộ phù hợp nhằm thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao, đặc biệt tại các địa bàn khó khăn. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm tính bền vững của hệ thống dịch vụ.

TS. Ngô Sách Thực, Chủ tịch Trung ương Hội phát biểu tại lớp tập huấn Nâng cao năng lực, trách nhiệm cho đội ngũ cán bộ, hội viên, cộng tác viên về hỗ trợ TEKT được tiếp cận với các dịch vụ, chắm sóc, giáo dục tại cộng đồng năm 2025.

TS. Ngô Sách Thực, Chủ tịch Trung ương Hội; bà Đỗ Thị Huệ, Phó Chủ tịch Trung ương Hội và các đại biểu, học viên chụp ảnh lưu niệm tại lớp tập huấn Kỹ năng, phương pháp chăm sóc, phục hồi chức năng cho TEKT năm 2025.

Bảo đảm môi trường tiếp cận không rào cản

Một chính sách tốt sẽ không thể phát huy hiệu quả nếu môi trường thực thi còn nhiều rào cản. Do đó, cần hoàn thiện các quy định về thiết kế tiếp cận trong các công trình công cộng như trường học, cơ sở y tế, giao thông, không gian sinh hoạt cộng đồng.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và công nghệ trợ giúp, tạo điều kiện để trẻ em khuyết tật có thể học tập, giao tiếp và tham gia xã hội một cách bình đẳng. Việc phát triển các nền tảng học tập trực tuyến, phần mềm hỗ trợ và thiết bị chuyên dụng sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số.

Thay đổi nhận thức xã hội – nền tảng của chính sách bền vững

Bên cạnh các giải pháp về thể chế và nguồn lực, yếu tố nhận thức xã hội đóng vai trò quyết định đến hiệu quả thực thi chính sách. Thực tế cho thấy, định kiến và kỳ thị vẫn là những rào cản vô hình nhưng sâu sắc đối với sự hòa nhập của trẻ em khuyết tật.

Do đó, cần tăng cường các hoạt động truyền thông, giáo dục cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức, thúc đẩy thái độ tích cực và tôn trọng sự khác biệt. Giáo dục hòa nhập không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục, mà là trách nhiệm của toàn xã hội.

Việc xây dựng một môi trường xã hội bao trùm, nơi mọi trẻ em đều được tôn trọng và có cơ hội phát triển, chính là nền tảng để các chính sách phát huy hiệu quả lâu dài.

Phó Chủ tịch Trung ương Hội Đỗ Thị Huệ và các đại biểu chụp ảnh lưu niệm cùng TEKT tại Chương trình Chắp cánh ước mơ cho TEKT năm 2025 

Hướng tới một hệ thống chính sách tích hợp, lấy trẻ em làm trung tâm

Tổng thể, việc hoàn thiện chính sách đối với trẻ em khuyết tật cần hướng tới một mô hình tích hợp, liên thông và lấy nhu cầu của trẻ làm trung tâm. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về kỹ thuật chính sách, mà là sự chuyển đổi về tư duy phát triển.

Từ hỗ trợ mang tính trợ cấp sang phát triển năng lực; từ can thiệp đơn lẻ sang hệ thống dịch vụ tích hợp; từ tiếp cận hành chính sang tiếp cận dựa trên quyền – đó là những định hướng lớn cần được hiện thực hóa trong giai đoạn tới.

Bảo đảm mọi trẻ em khuyết tật đều có cơ hội tiếp cận đầy đủ, công bằng và hiệu quả các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, giáo dục không chỉ là mục tiêu an sinh xã hội, mà còn là biểu hiện sinh động của một xã hội nhân văn, tiến bộ và phát triển bền vững.