Đề xuất giải pháp xây dựng mô hình hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận dịch vụ toàn diện

Yêu cầu chuyển đổi mô hình từ thực tiễn phát triển bao trùm

Trong tiến trình phát triển đất nước theo hướng nhanh, bền vững và bao trùm, việc bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ cho các nhóm yếu thế, đặc biệt là trẻ em khuyết tật, không chỉ là nhiệm vụ an sinh xã hội mà còn là chỉ báo quan trọng của chất lượng phát triển. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hệ thống hỗ trợ hiện nay vẫn mang tính phân tán, thiếu liên kết, chưa đáp ứng yêu cầu hỗ trợ toàn diện và liên tục theo vòng đời của trẻ.

TS. Ngô Sách Thực, Chủ tịch Trung ương Hội giao lưu cùng với TEKT Trung tâm Hoa Anh Đào

Các dịch vụ y tế, giáo dục, phục hồi chức năng, bảo trợ xã hội và bảo vệ trẻ em tuy đã được triển khai, song còn rời rạc, thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả; việc tiếp cận của trẻ em khuyết tật còn gặp nhiều rào cản về địa lý, kinh tế và nhận thức xã hội. Điều này dẫn đến một nghịch lý: nhu cầu hỗ trợ ngày càng lớn, trong khi khả năng đáp ứng của hệ thống dịch vụ còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một mô hình hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận dịch vụ toàn diện, theo hướng tích hợp, liên thông và lấy trẻ em làm trung tâm là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là giải pháp tổ chức thực hiện, mà còn là sự đổi mới căn bản về tư duy chính sách.

Quản lý ca – nền tảng của tiếp cận cá nhân hóa và liên tục

Một trong những điểm đột phá của mô hình là áp dụng nguyên tắc quản lý ca (case management), coi mỗi trẻ em khuyết tật là một chủ thể với nhu cầu riêng biệt cần được hỗ trợ theo kế hoạch cá nhân hóa.

Theo đó, mỗi trẻ cần có một hồ sơ điện tử thống nhất, tích hợp thông tin về tình trạng sức khỏe, khả năng học tập, hoàn cảnh gia đình và các yếu tố xã hội liên quan. Trên cơ sở đó, xây dựng kế hoạch hỗ trợ cá nhân với sự tham gia của các ngành như y tế, giáo dục, công tác xã hội. Kế hoạch này không mang tính tĩnh mà được cập nhật thường xuyên theo quá trình phát triển của trẻ.

Cơ chế quản lý ca giúp thiết lập một “đầu mối trách nhiệm” rõ ràng, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các dịch vụ, tránh tình trạng bỏ sót hoặc trùng lặp, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Quan trọng hơn, nó chuyển trọng tâm từ cung cấp dịch vụ đơn lẻ sang quản lý toàn bộ “hành trình phát triển” của trẻ.

Chủ tịch Trung ương Hội Ngô Sách Thực chung vui với TEKT Trung tâm Hương Ban Mai

Thiết kế mạng lưới dịch vụ liên thông đa tầng

Để mô hình vận hành hiệu quả, cần thiết lập một mạng lưới cung cấp dịch vụ liên thông từ trung ương đến cơ sở, bảo đảm tính sẵn có, tiếp cận và chất lượng.

Ở cấp cơ sở (xã/phường), cần hình thành các “điểm hỗ trợ trẻ em khuyết tật” gắn với trạm y tế, trường học và hệ thống bảo vệ trẻ em. Đây là nơi phát hiện sớm, theo dõi và cung cấp các dịch vụ cơ bản, đồng thời là đầu mối kết nối với các tuyến trên.

Ở cấp tỉnh, cần phát triển các trung tâm hỗ trợ chuyên sâu, cung cấp các dịch vụ như phục hồi chức năng, giáo dục đặc biệt, tư vấn tâm lý và công tác xã hội. Các trung tâm này đóng vai trò hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và điều phối chuyên môn cho tuyến cơ sở.

Một yếu tố then chốt là phải xây dựng quy trình chuyển tuyến dịch vụ thống nhất, rõ ràng, bảo đảm trẻ em khuyết tật được tiếp cận dịch vụ phù hợp, kịp thời và liên tục. Việc thiết lập “chuỗi dịch vụ liền mạch” sẽ khắc phục tình trạng gián đoạn, phân mảnh trong hỗ trợ.

Phó Chủ tịch Trung ương Hội Đỗ Thị Huệ giao lưu cùng TEKT Trung tâm Sao Mai

Chuẩn hóa và tích hợp “gói dịch vụ hỗ trợ toàn diện”

Hiện nay, các dịch vụ dành cho trẻ em khuyết tật còn thiếu tính tích hợp, dẫn đến hiệu quả thấp. Do đó, cần xây dựng và chuẩn hóa “gói dịch vụ hỗ trợ toàn diện” như một cấu phần trung tâm của mô hình.

Gói dịch vụ này cần bao gồm đầy đủ các nhóm dịch vụ cốt lõi: (i) dịch vụ y tế, bao gồm sàng lọc, phát hiện sớm, can thiệp sớm và phục hồi chức năng; (ii) dịch vụ giáo dục, bao gồm giáo dục hòa nhập, giáo dục chuyên biệt và hỗ trợ học tập; (iii) dịch vụ tâm lý – xã hội, bao gồm tư vấn, trị liệu và hỗ trợ gia đình; (iv) dịch vụ bảo vệ trẻ em, bao gồm phòng ngừa và can thiệp các nguy cơ xâm hại, bạo lực; và (v) dịch vụ an sinh xã hội, bao gồm trợ cấp, bảo hiểm y tế và hỗ trợ sinh kế.

Việc tích hợp các dịch vụ này thành một gói thống nhất không chỉ tạo thuận lợi cho người thụ hưởng, mà còn giúp chuẩn hóa quy trình cung cấp dịch vụ, nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát.

Ứng dụng công nghệ số – mở rộng không gian tiếp cận dịch vụ

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ. Mô hình cần được vận hành trên nền tảng số, cho phép kết nối dữ liệu liên ngành và cung cấp các dịch vụ trực tuyến.

Cần xây dựng một nền tảng số quốc gia về hỗ trợ trẻ em khuyết tật, tích hợp các chức năng như quản lý hồ sơ điện tử, theo dõi tiến trình can thiệp, tư vấn trực tuyến, đào tạo từ xa cho cha mẹ và giáo viên. Công nghệ cũng cho phép triển khai các hình thức can thiệp từ xa, đặc biệt hữu ích đối với trẻ em ở vùng sâu, vùng xa.
Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực, mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận giữa các vùng miền, bảo đảm tính công bằng trong thụ hưởng dịch vụ.

Phó Chủ tịch Trung ương Hội Đỗ Thị Huệ dự Chương trình Chắp cánh ước mơ cho TEKT tại Trung tâm Myoko

Phát triển nguồn nhân lực và mạng lưới hỗ trợ tại cộng đồng.

Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định sự thành công của mô hình. Cần xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên trách về công tác trẻ em khuyết tật tại các địa phương, được đào tạo bài bản về quản lý ca và điều phối dịch vụ.

Đồng thời, cần củng cố và phát triển mạng lưới cộng tác viên tại cộng đồng, bao gồm nhân viên y tế thôn bản, giáo viên hỗ trợ hòa nhập và cộng tác viên công tác xã hội. Đây là lực lượng trực tiếp tiếp cận với trẻ, có vai trò quan trọng trong phát hiện sớm, theo dõi và hỗ trợ tại chỗ.

Việc kết hợp giữa đội ngũ chuyên môn và mạng lưới cộng đồng sẽ tạo nên một hệ thống hỗ trợ linh hoạt, gần gũi và hiệu quả.

Bảo đảm cơ chế tài chính bền vững và linh hoạt

Để mô hình vận hành hiệu quả, cần có cơ chế tài chính phù hợp, bảo đảm nguồn lực ổn định và bền vững. Bên cạnh ngân sách nhà nước, cần huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội hóa, thúc đẩy hợp tác công – tư và tăng cường sự tham gia của các tổ chức quốc tế.

Đặc biệt, cần thiết kế các cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho gia đình trẻ em khuyết tật, giúp giảm gánh nặng chi phí khi tiếp cận dịch vụ. Việc kết hợp giữa hỗ trợ cung và hỗ trợ cầu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của hệ thống.

Triển khai theo lộ trình – bảo đảm tính khả thi và bền vững

Việc triển khai mô hình cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp. Trước hết, lựa chọn một số địa phương đại diện cho các vùng để thí điểm, từ đó đánh giá, hoàn thiện mô hình.

Sau giai đoạn thí điểm, cần xây dựng kế hoạch nhân rộng trên phạm vi toàn quốc, gắn với các tiêu chí cụ thể về hiệu quả, tính bền vững và khả năng thích ứng. Trong suốt quá trình triển khai, cần tăng cường giám sát, đánh giá độc lập và phát huy sự tham gia của trẻ em khuyết tật, gia đình và các tổ chức xã hội.

Tạo bước chuyển căn bản trong tiếp cận chính sách

Việc xây dựng mô hình hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận dịch vụ toàn diện không chỉ là một cải tiến kỹ thuật, mà là một bước chuyển căn bản trong tư duy và phương thức thực thi chính sách.

Từ hỗ trợ phân tán sang hệ thống tích hợp; từ cách tiếp cận bị động sang chủ động; từ quản lý hành chính sang quản lý theo nhu cầu và quyền của trẻ – đó là những thay đổi mang tính nền tảng.

Khi mô hình này được triển khai hiệu quả, sẽ tạo ra một hệ sinh thái dịch vụ đồng bộ, liên thông và bền vững, bảo đảm mọi trẻ em khuyết tật đều có cơ hội phát triển tối đa tiềm năng, hòa nhập xã hội và đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước.

Chủ tịch Trung ương Hội Ngô Sách Thực và Phó Chủ tịch Trung ương Hội Đỗ Thị Huệ trao đổi với ngài Kohdayar Marri, Đại sứ quán Pakistan; Hòa thượng Thích Thanh Huân, Trụ trì chùa Pháp Vân.

Chủ tịch Trung ương Hội Ngô Sách Thực và TEKT Trung tâm An Khánh A Long cùng chung vui Đêm hội Trăng rằm năm 2025.

Phó Chủ tịch Trung ương Hội Đỗ Thị Huệ trao quà tặng TEKT Trung tâm Lan Phương năm 2025.