Nhìn lại 10 năm nghề Công tác xã hội Việt Nam

Nhằm tôn vinh những giá trị nhân văn sâu sắc của nghề công tác xã hội (CTXH), ghi nhận những đóng góp thiết thực của đội ngũ làm nghề trong việc hỗ trợ các nhóm yếu thế, thúc đẩy công bằng xã hội và tăng cường phúc lợi cho cộng đồng, từ năm 2016, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định chọn ngày 25/3 hàng năm là Ngày Công tác xã hội Việt Nam. Sau một thập kỷ (25/3/2016 – 25/3/2026), dù vẫn là một nghề còn tương đối trẻ trong hệ thống nghề nghiệp tại Việt Nam, CTXH đã từng bước khẳng định vị trí của mình trong đời sống xã hội, trở thành một thành tố quan trọng của hệ thống an sinh xã hội quốc gia.

Tiến sĩ Ngô Sách Thực, Chủ tịch Trung ương Hội vui Tết Trung thu cùng các cháu khuyết tật tại Trung tâm Nam Định 

Nhìn lại lịch sử hình thành của nghề CTXH tại Việt Nam, có thể thấy rằng những giá trị cốt lõi của công việc này thực ra đã tồn tại từ rất lâu trong truyền thống văn hóa dân tộc. Tinh thần “lá lành đùm lá rách”, “thương người như thể thương thân” hay những hoạt động tương trợ cộng đồng trong làng xã truyền thống đều phản ánh những giá trị nhân văn gần gũi với triết lý của công tác xã hội hiện đại.

Tuy nhiên, trong một thời gian dài, các hoạt động hỗ trợ xã hội chủ yếu diễn ra dưới hình thức từ thiện, cứu trợ hoặc các hoạt động nhân đạo mang tính tự phát, thiếu tính chuyên nghiệp và hệ thống.

Chỉ khi Việt Nam bước vào giai đoạn đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng, khi các vấn đề xã hội trở nên phức tạp và đa dạng hơn, nhu cầu về một hệ thống dịch vụ xã hội chuyên nghiệp mới thực sự được đặt ra một cách rõ ràng. Bước ngoặt quan trọng trong quá trình hình thành nghề CTXH tại Việt Nam là sự ra đời của Đề án 32 về phát triển nghề CTXH, được ban hành vào năm 2010.

Đề án này đặt nền móng cho việc xây dựng nghề CTXH một cách bài bản và có hệ thống với mục tiêu phát triển đội ngũ nhân lực chuyên nghiệp, hình thành mạng lưới cung cấp dịch vụ ở các cấp, đồng thời nâng cao nhận thức của xã hội về vai trò và ý nghĩa của nghề. Từ đó, CTXH dần được xác định như một lĩnh vực chuyên môn quan trọng trong hệ thống chính sách an sinh xã hội, gắn với các nhiệm vụ hỗ trợ người nghèo, người khuyết tật, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, người cao tuổi, người gặp khủng hoảng tâm lý cũng như nhiều nhóm yếu thế khác trong xã hội.

TS. Ngô Sách Thực, Chủ tịch Trung ương Hội trao quà hỗ trợ các cháu khuyết tật Mường Xén và Miền Tây Nghệ An sau bão lũ.

Trong bối cảnh trên, việc thiết lập Ngày Công tác xã hội Việt Nam vào năm 2016 không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng mà còn có tác động tích cực đối với quá trình phát triển của nghề. Ngày này trở thành dịp để tôn vinh những đóng góp của những người làm CTXH, đồng thời góp phần lan tỏa những giá trị nhân văn của nghề đến với xã hội. Quan trọng hơn, việc có một ngày kỷ niệm chính thức đã giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng và các cơ quan quản lý về vai trò của CTXH trong giải quyết các vấn đề xã hội đang ngày càng phức tạp trong bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội nhanh chóng.

Trong suốt mười năm qua, nghề CTXH tại Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên nhiều phương diện khác nhau. Một trong những thành tựu nổi bật nhất là sự mở rộng của hệ thống đào tạo. Từ chỗ chỉ có một số ít cơ sở đào tạo ban đầu, đến nay nhiều trường đại học và cao đẳng trên cả nước đã mở ngành CTXH, đào tạo nguồn nhân lực cho nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội.

Chương trình đào tạo ngày càng được hoàn thiện theo hướng kết hợp giữa kiến thức lý thuyết và kỹ năng thực hành nghề nghiệp, giúp sinh viên được trang bị những năng lực cần thiết để làm việc trong các môi trường chuyên môn như bệnh viện, trường học, trung tâm bảo trợ xã hội, cơ quan bảo vệ trẻ em, tổ chức phi chính phủ hay các chương trình phát triển cộng đồng.

Phó Chủ tịch Trung ương Hội tặng quà các gia đình bị ảnh hưởng bão lũ tại các tỉnh miền Trung tháng 11- 2026

Song song với sự phát triển của hệ thống đào tạo, mạng lưới cung cấp dịch vụ công tác xã hội cũng từng bước được mở rộng. Trong những năm gần đây, nhiều địa phương đã thành lập các trung tâm cung cấp dịch vụ CTXH nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ tư vấn, tham vấn, trợ giúp pháp lý và hỗ trợ xã hội.

Các mô hình CTXH trong bệnh viện, học đường hay trong cộng đồng cũng đang dần được triển khai và phát triển. Những mô hình này góp phần tạo ra các kênh hỗ trợ chuyên nghiệp cho người dân khi gặp phải các khó khăn trong đời sống, đồng thời giúp kết nối các nguồn lực xã hội để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả hơn.

Một thành tựu quan trọng khác của nghề CTXH trong thập niên qua là sự gia tăng nhận thức của xã hội về vai trò của nghề. Nếu như trước đây khái niệm “công tác xã hội” còn khá xa lạ đối với nhiều người thì ngày nay, nghề này đã dần được biết đến rộng rãi hơn thông qua các hoạt động truyền thông, các chương trình đào tạo cũng như sự hiện diện ngày càng rõ nét của nhân viên CTXH trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Những hoạt động nhân dịp Ngày CTXH Việt Nam hằng năm cũng góp phần quan trọng trong việc lan tỏa hình ảnh của nghề và khẳng định những giá trị nhân văn mà nghề công tác xã hội mang lại cho cộng đồng.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đáng ghi nhận, nghề CTXH tại Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Trước hết, nguồn nhân lực công tác xã hội chuyên nghiệp vẫn còn thiếu so với nhu cầu thực tế của xã hội. Mặc dù số lượng cơ sở đào tạo đã tăng lên trong những năm gần đây, nhưng số lượng nhân viên công tác xã hội được đào tạo bài bản vẫn chưa đủ để đáp ứng nhu cầu của các lĩnh vực như y tế, giáo dục, bảo vệ trẻ em hay hỗ trợ người cao tuổi…

TS. Ngô Sách Thực, Chủ tịch Trung ương Hội, Thượng tọa Thích Thanh Huân, Phó Ban Thường trực Ban Thông tin truyền thông, Phó ban Phật Quốc tế Giáo hội Phật giáo Việt Nam, trụ chì chùa Pháp Vân, Ông Kohdayar Marri, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Pakistan cùng các mạnh thường quân trao quà cho bệnh nhân, bệnh nhi đang điều trị tại Bệnh viện K Trung ương

Ở nhiều nơi, các vị trí làm CTXH vẫn do những cán bộ kiêm nhiệm đảm nhận, điều này khiến cho hiệu quả của các dịch vụ hỗ trợ xã hội chưa được phát huy đầy đủ. Bên cạnh đó, cơ chế chính sách dành cho nghề CTXH vẫn còn một số hạn chế. Hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp, cơ chế cấp chứng chỉ hành nghề cũng như các chính sách đãi ngộ dành cho nhân viên CTXH vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Điều này phần nào ảnh hưởng đến việc thu hút và giữ chân nguồn nhân lực có chất lượng cao cho nghề. Trong khi đó, nhiều nhân viên công tác xã hội phải làm việc trong điều kiện áp lực cao, tiếp xúc với các trường hợp khó khăn, khủng hoảng tâm lý hoặc những hoàn cảnh xã hội phức tạp, nhưng chế độ hỗ trợ nghề nghiệp vẫn chưa thực sự tương xứng.
Một thách thức khác là nhận thức của một bộ phận xã hội về nghề công tác xã hội vẫn còn chưa đầy đủ. Không ít người vẫn nhầm lẫn CTXH với các hoạt động từ thiện đơn thuần, trong khi bản chất của CTXH là một nghề chuyên nghiệp với hệ thống lý thuyết, phương pháp và kỹ năng can thiệp khoa học.

Sự hiểu biết chưa đầy đủ này đôi khi khiến cho vai trò của nhân viên CTXH chưa được phát huy đúng mức trong các tổ chức và cơ quan.

Trong bối cảnh xã hội đang thay đổi nhanh chóng, những thách thức mới cũng đang đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với nghề CTXH. Quá trình đô thị hóa, sự gia tăng của các vấn đề sức khỏe tâm thần, áp lực học tập đối với học sinh – sinh viên, già hóa dân số, di cư lao động và những tác động của công nghệ số đối với đời sống xã hội đang tạo ra nhiều vấn đề xã hội mới. Những vấn đề này đòi hỏi sự tham gia tích cực và chuyên nghiệp của các dịch vụ CTXH trong việc hỗ trợ cá nhân, gia đình và cộng đồng thích ứng với những thay đổi của xã hội hiện đại.

Giờ học của cô và các trẻ em khuyết tật tại Trung tâm CHIC  

Trước những thách thức đó, nhiều chuyên gia cho rằng việc tiếp tục phát triển nghề CTXH trong giai đoạn tới cần được đặt trong chiến lược phát triển hệ thống an sinh xã hội của quốc gia. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện khung chính sách và pháp lý liên quan đến nghề CTXH, bao gồm việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn nghề nghiệp, cơ chế cấp chứng chỉ hành nghề cũng như các chính sách đãi ngộ phù hợp nhằm thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đồng thời, cần tăng cường đầu tư cho hệ thống đào tạo CTXH theo hướng nâng cao chất lượng chương trình, tăng cường thực hành nghề nghiệp và mở rộng hợp tác quốc tế trong đào tạo và nghiên cứu. Bên cạnh đó, việc phát triển mạng lưới cung cấp dịch vụ CTXH cần được đẩy mạnh hơn nữa, nhất là ở cấp cơ sở và cộng đồng. Đặc biệt cần hướng công tác xã hội để giúp đỡ, hỗ trợ trẻ em khuyết tật, người khuyết tật hòa nhập và người yếu thế.

Các mô hình CTXH trong bệnh viện, trường học, trung tâm bảo trợ xã hội hay các tổ chức cộng đồng cần được củng cố và mở rộng để người dân có thể dễ dàng tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ khi cần thiết. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ số trong cung cấp dịch vụ CTXH cũng được xem là một xu hướng quan trọng trong tương lai, giúp nâng cao hiệu quả của các hoạt động tư vấn, tham vấn và kết nối nguồn lực xã hội.

Mười năm Ngày Công tác xã hội Việt Nam (25/3/2016 – 25/3/2026) là một cột mốc quan trọng để nhìn lại chặng đường phát triển của một nghề nghiệp mang đậm giá trị nhân văn.

Từ những bước đi ban đầu còn nhiều khó khăn, CTXH tại Việt Nam đã từng bước khẳng định vai trò của mình trong việc hỗ trợ các nhóm yếu thế, thúc đẩy công bằng xã hội và góp phần xây dựng một xã hội nhân văn và bền vững hơn. Dù phía trước vẫn còn nhiều thách thức, nhưng với sự quan tâm ngày càng lớn của Nhà nước, sự tham gia tích cực của các cơ sở đào tạo và sự nỗ lực không ngừng của đội ngũ những người làm nghề, CTXH tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong những năm tới, trở thành một trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội và đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của đất nước.

* Một số hình ảnh hoạt động các trung tâm, đơn vị trực thuộc: